Realisatie van het project Groen Neerland

  • 7 september 2018

In 2013 won de stad Antwerpen de Thuis-in-de-Stadprijs met het project “Groen Neerland” in Wilrijk. De jury loofde het project “Groen Neerland” omdat het de duidelijke en radicale keuze maakt om als woongebied bestemd gebied bewust niet in te vullen. Het project geeft een plaats aan de natuur in een stedelijke context. Het beschouwt natuur niet enkel als iets om naar te kijken, maar ook om te beleven. Met die bewuste keuze voor open ruimte en natuur, versterkt  het project het gebied errond. Groen Neerland toont aan dat stadsontwikkeling niet altijd moet gaan over het bebouwen van ruimte. Stad en natuur hoeven geen tegengestelden te zijn.

Na vijf jaar nam het team Stedenbeleid ter plekke een stand van zaken op. Nicolas Cleeremans, coördinator Openbaar domein bij AG VESPA (het autonoom gemeentebedrijf voor vastgoedbeheer en stadsprojecten in Antwerpen) kwam ter plekke met ons “Groen Neerland” beleven. Met de prijs en de projectsubsidies konden ze een lokaal oprichten voor Natuurpunt en educatieve infopanelen verspreiden over het hele park.

De Groen Neerland-site ligt op de geologische overgang tussen de Boomse Klei en het Zand van Zelzate. Die Boomse kleilagen zorgen voor een vlotte afwatering richting Noordzee. Wellicht omdat het een oase van rust is, doopte de stad Antwerpen het park Neerland om tot ‘Park van Eden’. Een vijftal poorten geven toegang tot het park.

Wij startten het traject doorheen het park aan de zijde van de Krijgerslaan. Een Cortenstalen lijnenspel verwijst naar de fortengordel en leidt de bezoeker dieper in het parklandschap. Het geeft perspectief aan de ruimere omgeving.

Op verschillende manieren vormt het 32ha-grote parklandschap een overgangsgebied. Het groengebied omarmt het conflict tussen stad en buitengebied. Het park is gedeeltelijk ingericht voor recreatief gebruik en tegelijkertijd blijft het beschermd natuurgebied behouden. Enkel onder begeleiding van Natuurpunt stellen ze dat gedeelte open voor bezoekers. De twee verschillende gebieden vormen een geheel doordat ze verbonden zijn met doorlopende waterwegen.

Het ontwerpbureau ‘fris in het landschap’ richtte het park in op basis van een intensief kinderparticipatietraject. Antwerpse scholen, de Chiro en Kind & Samenleving werkten er aan mee. Kinderen produceerden tekeningen en maquettes met natuurlijke speelelementen, heuvels, bruggen, waterpartijen, wilgententen, … In het uiteindelijk ontwerp nam ‘fris in het landschap’ alle aangereikte speelelementen op.

Bij de verdere uitwerking van het ontwerp besteedde AG VESPA aandacht aan de verschillende gebruikersgroepen.

  • De scouts kregen een grotere plek toegewezen aan de parkrand waar de stad nieuwe scoutslokalen ter beschikking stelt. De scouts onderhouden zelf het terrein en hun gebouwen. Door deze grotere en volwaardige plek en de aanwezigheid van “Groen Neerland” wellicht, verdubbelde hun ledental sinds 2018.
  • Doorheen het park lopen brede betonnen assen voor een vlotte doorgang van fietsers.
  • In de buurt van het zorgcentrum liggen verharde paden voor rolstoelgebruikers. De paden grenzen aan afzonderlijke en standaardspeeltuigen. De gebruikers van het zorgcentrum kunnen zo samen met hun kleinkinderen het park bezoeken.
  • De voormalige volkstuinen behielden hun omvang, maar hun ruimtelijike structuur is beter en meer ecologisch. Ze zijn nu voorzien van gedeelde tuinhuizen en waterputten.

Dit parklandschap is een voorbeeld voor het hele Vlaamse landschap. We kunnen er enkele lessen uit trekken.

  • Financieel en juridisch had het park een belangrijk voordeel. Het OCMW van Antwerpen en Natuurpunt Vlaanderen waren de eigenaar van het groengebied zodat de onderhandelingen om het gebied te verwerven voor de stad Antwerpen beperkt waren. Het park konden ze ook goedkoop aanleggen voor ongeveer 30 euro per vierkante meter. Door de meerwaarde is het voor AG VESPA mogelijk niet of minder winstgevende projecten in de binnenstad te financieren.
  • Een groot voordeel voor de buurt is de niet-traditionele realisatieaanpak. In plaats van eerst woningen te bouwen en de financiële return in de aanleg van publieke ruimte te investeren, gebeurde hier net het omgekeerde. Zo lagen de contouren van de publieke ruimte meteen vast. De gebouwen komen daardoor buiten het projectgebied te liggen. Een bijkomend voordeel van die aanpak is dat buurtbewoners al gebruik maken van het landschapspark en nieuwe bewoners zien wat hun toekomstige woonomgeving te bieden heeft.
  • Een belangrijk aandachtspunt blijkt het behoud van de natuurwaarde. Weerstand bieden tegen de druk om aan de groenruimte te knagen, blijft noodzakelijk. Om de natuurlijke omgeving, de fauna en flora te respecteren, beperken ze daarom grootschalige evenementen.
  • De heldere parkstructuur raakt wel stilaan bezoedeld door de gevraagde publieke barbecue, de petanquebaan en formele speelinrichtingen. Daardoor kan kneuterigheid en verrommeling de bovenhand halen.
  • De manier waarop “Groen Neerland” rekening houdt met de unieke omgevingselementen kan  de ruimtelijke inrichting van andere groene en publieke ruimtes inspireren.

schets project Neerland