Leefstraat: proefondervindelijk de openbare ruimte anders gebruiken

  • 24 maart 2015

De Leefstraat is het eerste experiment van Lab van Troje. In 2013 en 2014 brachten 14 Leefstraten een nieuwe dynamiek op gang in Gent. De Leefstraten prikkelen bewoners en beleidsmakers door ze proefondervindelijk te laten ervaren hoe verschillende partners samen een straat, en daarmee ook de openbare ruimte, anders kunnen gebruiken en beleven. Het experiment is het resultaat van een co-creatief proces tussen bewoners, Lab van Troje, stadsdiensten en partnerbedrijven. Die aanpak en de zoektocht naar oplossingen om tot een duurzamer Gent te komen, verbinden hen.

Een autoluwe straat met ruimte voor ontmoeting

Een Leefstraat wordt (minstens deels) tijdelijk autovrij of autoluw gemaakt. Bewoners gaan er op zoek naar een oplossing om auto’s elders te parkeren, bijvoorbeeld in een buurtparking. Daardoor komt er ruimte vrij voor groen, ontmoeting en samenleven. Bewoners springen creatief om met het heroverde terrein en vullen het samen op een nieuwe manier in: grasmatten worden uitgerold, constructies gebouwd en tafels, stoelen en ander materiaal krijgen een plek op straat. Met de auto op afstand worden bewoners gestimuleerd om alternatieve vervoersoplossingen uit te testen: een elektrische fiets voor de woon-werkverplaatsing, een bakfiets om boodschappen te doen bij een lokale verkoper, autodelen, etc.

De kracht van co-creatie

Opbouw leefstraat gentEen aantal enthousiaste straatbewoners leggen de kiem van hun Leefstraat. Zij treden in dialoog met de hele straat, en starten daarmee het proces. Daarbij werkt men op maat van de noden en de wensen van de buurtbewoners, en vanuit verschillende invalshoeken. Meestal streeft men ernaar om een veiligere leefruimte te creëren en/of meer groen in het straatbeeld te krijgen. Deze koplopers uit de lokale gemeenschap worden geholpen door vrijwilligers uit het Lab van Troje-netwerk. De straatbewoners doorlopen een voorbereidingsproces waarbij bewoners en gebruikers samen nadenken en bouwen aan hun droomstraat. Dit proces van zelfgeorganiseerde infoavonden, ronde-tafels en huisbezoeken neemt verschillende maanden in beslag. Alle belangen worden in kaart gebracht en voor alle uitdagingen
en problemen wordt een oplossing gezocht.

Ook in de uitvoeringsfase zijn het de bewoners die zelf aan de slag gaan. Lab van Troje en Stad Gent ondersteunen hen met materiaal en bieden een juridisch kader voor een soort vrije(re) openbare ruimte waarbinnen geëxperimenteerd mag worden. Elke straat is zowel qua inrichting als qua bewoners anders, waardoor ook de uitdagingen en knelpunten telkens verschillen. Dialoog, dynamiek en de sociale cohesie die doorheen het proces tussen de bewoners ontstaat, vormen de grootste kracht van het Leefstraatproject.

De Stad Gent als facilitator

Een belangrijke partner is Stad Gent. De Leefstraat brengt dan ook verschillende beleidsdomeinen in de praktijk samen, zowel voor praktische zaken als voor eerder inhoudelijk-strategische doeleinden:

  • het Mobiliteitsbedrijf zorgde voor de signalisatieplannen
  • en fietsenstallingen, alsook voor de vertaling van de ervaringen in nieuw beleid.
  • de Milieudienst zorgde ervoor dat de kwetsbare eerste Leefstraateditie
  • de nodige zorg en hulp kreeg om te kunnen doorgroeien.
  • de dienst Gebiedsgerichte Werking nam actief deel aan de vergaderingen met de bewoners.
  • politie en brandweer zorgden op hun beurt voor de focus op een veilig en toegankelijk openbaar domein.
  • de intercommunale IVAGO zorgde waar nodig voor afvalpreventie en -ophaling.
  • de Groendienst leverde een deel van de bomen en planten in de straat.
  • de Jeugddienst stelde een ruim aanbod aan spelmateriaal ter beschikking van de bewoners.

Stad Gent speelde niet enkel een belangrijke rol tijdens het experiment, maar lag ook aan de basis ervan. In 2012 brachten Milieudienst en Mobiliteitsbedrijf 25 ‘koplopers’ bijeen in een Transitie-arena rond Mobiliteit. Zij maakten een toekomstagenda getiteld De Fiets van Troje op, met daarin een hele reeks experiment-ideeën, waaronder De Leefstraat.

De rol van Lab van Troje

Lab van Troje positioneert zich als geleider tussen de Stad en de experimenterende straten. Hierdoor kan de stad zich concentreren op het creëren van de nodige ruimte voor en omkadering van het experiment. Een opdracht die niet altijd eenvoudig was, maar waarbij we konden rekenen op een hele reeks ambtenaren met een open geest, die samen met het Lab zochten naar manieren om het experiment (alvast niet on)mogelijk te maken.

Andere partners

Het Lab ging ook op zoek naar verschillende partnerbedrijven en organisaties. Hierdoor konden de teams van de verschillende Leefstraten rekenen op heel wat logistieke en materiële hulp en ondersteuning. Zo werd er bijvoorbeeld potgrond en ander materiaal geleverd voor geveltuintjes; of werd de Leefstraat ingekleed met parklets (tijdelijke constructies ter grootte van een parkeerplaats). De partnerbedrijven en organisaties hielpen ook bij het uitwerken van mobiliteitsoplossingen op maat van de Leefstraat, bijvoorbeeld met het ter beschikking stellen van buurtparking, bakfietsen, elektrische fietsen, elektrische auto’s, etc.

Een positieve ervaring

Het Leefstraatexperiment blijkt verschillende maatschappelijke baten met zich mee te brengen. Uit een bevraging van het Lab van Troje blijkt het effect van het experiment op de sociale cohesie in de Leefstraat Gentbetreffende straten onmiskenbaar. Bewoners gaven in de eerste plaats aan dat de verbondenheid met buren en straat sterk verbeterd was dankzij de Leefstraat. Daarenboven zijn bewoners er ook effectief in geslaagd om hun straat op een andere manier in te richten: door parkeerruimte in te ruilen voor groen, picknickbanken, fietskluizen, etc. Uit een voor- en nameting over het mobiliteitspatroon tijdens de eerste editie bleek duidelijk dat het autogebruik tijdens het experiment afnam. Bewoners gaven ook aan meer bereid te zijn om vervoersalternatieven te gebruiken, in het bijzonder bakfietsen.

Nieuwe verhouding tussen bewoners en het stadsbestuur

Ook was er een duidelijke verandering merkbaar in de verhouding tussen bewoners en de stad. Het Lab van Troje noteerde feedback als “De stadsdiensten zijn beter bereikbaar geworden,” of: “De stad heeft gezichten gekregen.” Bewoners beseffen via de Leefstraat namelijk dat ze over bepaalde problemen rechtstreeks in dialoog kunnen gaan met ambtenaren. Ze ondervonden dat het mogelijk is om samen met anderen oplossingen te zoeken voor problemen, en dat er tussen droom en daad bij het vormgeven van hun onmiddellijke omgeving ruimte is voor overleg en co-creatie. Aan de zijde van de stadsdiensten zorgden de soms “vreemde of atypische vragen” van bewoners voor een nieuwe dynamiek en nieuwe contacten tussen diensten. Soms stimulerend, soms afremmend, openden ze in elk geval ruimte voor reflectie en vernieuwing.

Democratische innovatie

Leefstraat stelt burgers centraal in de planning van hun stedelijke leefomgeving. Deze manier van werken gaat veel verder dan het klassieke model van top-down plannen vanuit de stadsdiensten die voor bijsturing worden voorgelegd aan de bevolking op infoavonden en infomarkten. Een radicale omslag richting co-creatie met bewoners tekent zich als alternatief af en biedt een weg voor duurzame innovatie, die verder kan en moet groeien op weg naar een vorm van democratisch besturen voor de toekomst van onze steden. De Leefstraten zijn daarvan een eerste kiem. Kortom, het project Leefstraten is een volledig nieuwe manier om te werken aan stedelijke planning, cohesie, burgerschap, en mobiliteitsbeleid.

Meer informatie

Dit artikel is ecover cahier Leefstraaten aanpassing van de inleiding van het cahier ‘De Leefstraat: experimenteren met de stad van straks’ van het Lab van Troje. Daarin staan analyses en getuigenissen van partners, vrijwilligers en bewoners. Het cahier is hier te bestellen. Het kost 10 EUR en u steunt daarmee het Lab van Troje.

Verder:

Over Leefstraat Gent

  • Geïnitieerd door de stad Gent  en de transitiearena Fiets van Troje (Gent Klimaatneutraal).
  • Fiets van Troje is uitgegroeid tot het Lab van Troje.
  • Website.

Leefstraat ontvangt:

Partners

  • meneer deleeuw
  • VITO
  • Tal van vrijwillligers

Winnaar van: