Het nieuwe Leipzig Charter est arrivé…

  • 20 december 2020

Ook ministers ontsnappen niet aan corona. Vlaams minister Somers  nam op 30 november namens België deel  aan de informele videoconferentie –van de Europese ministers verantwoordelijk voor stedelijke aangelegenheden. De conferentie stond in het teken van de aanneming van het nieuwe Leipzig Charter over duurzame stedelijke ontwikkeling . Het was het sluitstuk van een lang proces, proces, want het duurde 2 jaar om het Charter te finaliseren.

In zijn tussenkomst op de (virtuele) Leipzig-conferentie benadrukte minister Somers dat steden een belangrijke rol spelen bij verschillende maatschappelijke uitdagingen zoals het klimaat, sociale inclusie, economische innovatie, mobiliteit, veerkracht,…. Hij stelde eveneens dat Vlaamse – en Belgische - steden reeds volop bezig zijn met de prioriteiten van het nieuwe Leipzig Charter op sociaal, ecologisch en economisch vlak. Denk maar aan de initiatieven op vlak van gelijke kansen, circulaire economie, luchtkwaliteit, innovatie, multifunctioneel gebruik, smart cities,… Het concept van de “15 minuten-stad”, met voldoende voorzieningen en groen op beperkte fiets- en wandelafstand, levert daarvoor een aantrekkelijke kader. Tot slot beklemtoonde de minister het belang van ondersteuning aan steden vanuit de hogere beleidsniveaus, geheel conform de principes van het Leipzig Charter. Maar wat is dat nu precies, dat Leipzig Charter?

Flashback naar 2007. Onder het Duitse EU-voorzitterschap zetten de lidstaten van de EU hun kribbel onder het Charter van Leipzig, een princiepsovereenkomst tussen de Europese lidstaten dat de leidraad vormt voor duurzame stedelijke ontwikkeling, in Europa en in de lidstaten. Belangrijkste aandachtspunten hierin: (1) elk bestuursniveau draagt een specifieke verantwoordelijkheid voor de toekomst van onze steden en regio's, (2) stedelijk beleid is geïntegreerd beleid en overstijgt dus een sectorale benadering én (3) er wordt bijzondere aandacht besteed aan buurten in moeilijkheden, omdat het in die wijken is dat maatschappelijke uitdagingen zich het scherpst manifesteren. Dat was 2007. Met een nieuw mandaat als EU-voorzitter in het vizier startten de Duitsers in 2018 een nieuw proces op om het Leipzig Charter up to date te brengen met de nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen en tendenzen sinds 2007. Via tal van werk- en dialoogsessies schaafden de vertegenwoordigers van stedelijk beleid in de Europese lidstaten, samen met tal van Europese stedelijke instanties en netwerken, de ontwerptekst voortdurend bij tot het Charter zoals het werd goedgekeurd.

Maar wat doet dat Charter nu en wat staat er eigenlijk in? De titel - “The new Leipzig Charter: the transformative power of cities for the common good” – geeft al meteen aan wat de kern is van het verhaal: steden zijn de motor van veranderingen die ten goede moeten komen van het algemeen belang. Die veranderingen hebben betrekking op dezelfde maatschappelijke uitdagingen op sociaal, economisch en ecologisch vlak, zoals die ook in het oorspronkelijke Leipzig Charter aangekaart werden. Alleen staan sommige van die uitdagingen nu prominenter op de agenda: (1) klimaatadaptatie, (2) ecosysteemdiensten, (3) digitalisering, (4) verscherpte sociale tegenstellingen, (5) het belang van een sterke ruimtelijke planning, (6) een meer lokale en circulaire economie en  (7) de pandemieën en hun impact op de veerkracht van samenlevingen. Al naargelang de aard van de problematiek – of opportuniteiten gelden het buurtniveau, het stads- of gemeenlijk niveau dan wel de functionele stedelijke omgeving als de meest geschikte schaal om deze uitdaging te benaderen. Daarnaast is er specifieke aandacht voor de drie dimensies waarop steden – groot, middelgroot of klein – hun toonaangevende rol op vlak van transformatie en innovatie moeten spelen: (1) de inclusieve stad, (2) de groene stad en (3) de productieve stad.

Een volgend hoofdstuk omschrijft de principes van een goede stedelijke “governance”: (1) het algemeen belang als centrale doelstelling; (2) een geïntegreerde, sectoroverschrijdende aanpak; (3) participatie en cocreatie; (4) multi-level governance en een gebiedsgerichte benadering, met aandacht voor de lokale context.

Het Charter erkent dat steden nood hebben aan ondersteuning via (1) een degelijk uitgebouwd wetgevend kader, (2) investeringsmogelijkheden en  (3) capaciteitsopbouw (financieel, menselijk, bestuurlijk). Verdere instrumenten daarbij zijn (4) een doordachte ruimtelijke planning, (5) het inclusief gebruik maken van de mogelijkheden die de digitaliseringsrevolutie biedt, (6) een goede kennisuitwisseling, (7) het stimuleren van dialoog, (8) het afstemmen van financiële middelen,…

Tot slot worden ook alle betrokken actoren, op Europees en nationaal vlak, op hun verantwoordelijkheden gewezen.

The proof of the pudding is, zoals steeds, in the eating. Het Leipzig Charter legt geen verplichtingen op. Het is een politiek, strategisch document dat beleidsmakers wijst op het belang van een samenhangend en duurzaam stedelijk beleid. Het roept daarbij de lidstaten op om een duurzaam nationaal of regionaal stedelijk beleid te voeren en de steden te erkennen als motoren van maatschappelijke vernieuwing. Hoe een en ander concreet vorm zal krijgen, is vooral aan de lidstaten zelf. Toch voorziet de EU in de komende EU-programmaperiode specifieke aandacht voor het Europees stedelijk beleid, onder meer door de voortzetting en versterking van de Urban Agenda, stedelijke kennisnetwerken, vernieuwende stedelijke initiatieven….

Voor meer uitgebreide info verwijzen je graag naar het Leipzig Charter en het bijhorende Implementatiedocument. Dit laatste document is als het ware een eerste meer operationele stap in de concrete vertaling van de Leipzig-principes naar de praktijk. Daarbij legt het document uitdrukkelijk de link met de EU Urban Agenda, zoals die sinds het Pact van Amsterdam van 2016 vorm heeft gekregen.

Het Leipzig Charter 

Implementatiedocument  Leipzig Charter 

Urban Agenda (Futurium-website)