Zie ik de lichtjes van de Schelde(kaaien)...

  • 1 juni 2018

Voor Antwerpenaren zijn de Scheldekaaien de mooiste parking van West-Europa. Voor de neutrale waarnemer, zonder de Antwerpse zin voor overdrijving, een banale parkeerstrook waar je blij mag zijn als  je je auto er droog kan terugvinden. Maar, er is verandering op til...

De Antwerpse Scheldekaaien fungeren vandaag vooral als parkeerplaats voor bezoekers van de Antwerpse binnenstad. Eind vorige eeuw staken plannen de kop op om de band tussen de Antwerpenaren en hun rivier – ’t Scheldt – aan te halen. Nu zijn die plannen echt in de - weliswaar langdurige –realisatiefase terechtgekomen om de Scheldekaaien te herwaarderen.

De Schelde heeft menig bard en dichter geïnspireerd tot lyrische dramatiek, maar de wil om de Scheldekaaien dringend aan te pakken heeft ook een iets meer prozaïsche oorsprong: de Antwerpenaar vrijwaren van natte voeten. De bewustwording rond de klimaatverandering versterkte de ‘sense of urgency’ rond een aanpak van de Scheldekaaien.

Het water is in het recente verleden zoveel mogelijk afgescheiden van de stad. Maar stadsontwikkeling bleef niet gespaard van voortschrijdend inzicht en het besef dat water ook een troef kan betekenen of minstens een gegeven is waar je mee moet zien om te gaan. En dat doe je best op een manier zodat iedereen er wat aan heeft.

Decennialang waren stad en water bijna gescheiden werelden, de lichtjes van de Schelde lange tijd gedoofd. Sinds 1993, het jaar van Antwerpen als Culturele Hoofdstad van Europa, probeert de stad zich weer met haar ligging aan het water te verzoenen.  De toenmalige plannen om stad, Schelde en haar kaaien dichter bij elkaar te brengen zouden een stille dood sterven, maar…het zaadje was geplant. In 2009 werd de draad weer opgepikt toen Antwerpen een uitgebreid communicatie- en inspraaktraject lanceerde. De titel van dit traject, “De Kaaien worden weer van ons', was tekenend voor de hoge ambities. Het traject met bewoners en middenveld resulteerde in een masterplan. Een masterplan dat niet alles tot op de kassei vastlegde, maar wel moest fungeren als strategie, als ruimtelijk kader dat eenheid in de diversiteit moest brengen.

Het masterplan identificeerde de Kaaien ook als één lange strook van zeven kilometer die de petroleumindustrie in het zuiden verbindt met de haven in het noorden, langsheen verschillende stadswijken en ankerpunten, elk met hun eigen identiteit. Het masterplan bracht eenheid in de veelheid en gaf de kaaien tegelijkertijd een eigen smoel.

Drie grote principes bepalen de ruimtelijke opgave voor de Scheldekaaien van Petroleum Zuid tot het Eilandje:

  1. de heraanleg van de brede kaaistrook als één van de meest prominente en groene publieke ruimten in Antwerpen, met mogelijkheden voor sporten, spelen, fietsen, wandelen, verpozen,…
  2. de stabilisatie van de kaaimuur;
  3. de verhoging van de waterkering tot 9.25m TAW (Tweede Algemene Waterpassing, de referentiehoogte waartegenover hoogtemetingen in België worden uitgedrukt), conform het geactualiseerd Sigmaplan voor het Scheldebekken.

De zeven klimeter lange strook kan uiteengelegd worden in net zo veel deelgebieden, elk met hun eigenheid. Van noord naar zuid heb je:

  • het Droogdokkeneiland, in het noorden, waar binnenkort een nieuw maritiem museum en een droogdokkenpark hun plek vinden;
  • de Kattendijksluis en Rijnkaai (met Red Star Line Museum), ter hoogte van het Eilandje, dat het voorbije decennium al een serieuze transformatie kende;
  • het Bonapartedok en Loodswezen (ter hoogte van het MAS);
  • Het Schipperskwartier en Centrum;
  • Sint-Andries en Zuid, waar de eerste fase van de heraanleg startte;
  • Nieuw Zuid, waar een duurzame nieuwe stadswijk verrijst en waar op de plaats van de Gedempte Zuiderdokken landschapsarchitect Georges Descombes een nieuw park ontwierp;
  • Petroleum Zuid, met de aanwezigheid van het innovatief eco-bedrijvencentrum Blue Gate en de Hobokense polder, tevens  gedoodverfde plek voor toekomstig voetbalstadion, waar Beerschot en Antwerpen elkaar misschien – eindelijk - zullen ontmoeten. 

Het Vlaamse Stedenbeleid heeft zich doorheen de jaren een actieve partner van ’t Stad getoond en is nauw betrokken bij het hele proces rond de ontwikkeling van de Scheldekaaien. In 2012 werd al een projectsubsidie toegekend voor de aanleg van een lineair park , ter hoogte van Sint-Andries en Antwerpen- Zuid. Deze aanleg van de publieke ruimte kan pas gebeuren na stabilisatie van de kaaimuur en de verhoging van de waterkering in het kader van het Sigmaplan en de realisatie van een ondergrondse parking. In 2015 kreeg de stad een conceptsubsidie voor de ontwikkeling van een visie van het Droogdokkeneiland en de mogelijkheden die de komst en werking van een nieuw maritiem museum kunnen betekenen voor dit schakelgebied tussen stad en haven.

In 2017 kende Stedenbeleid een conceptsubsidie toe aan Antwerpen voor het centrale deel van de Scheldekaaien. Daar wil de stad een volwaardige bestemming van het middeleeuwse Steen en de omgeving errond. De vraag aan het multidisciplinair team, dat half 2018 van start zal gaan, is om een verhaal te vertellen waarin onder meer de toeristische aantrekkingskracht van zee- en riviercruises, de impact daarvan op de binnenstad en mobiliteitsvraagstukken met elkaar verweven moeten worden.

De werken over de hele lengte aan de Scheldekaaien gebeuren gefaseerd in verschillende deelprojecten en deelgebieden, gespreid over een periode van ongeveer 15 jaar. Rond  2030 zijn de werken voltooid. Dan lopen we geen risico meer om onze enkelligamenten te scheuren door de mikmak van kasseien wanneer we van Blue Gate naar de Droogdokken wandelen….

Scheldekaaien
Sigmaplan Scheldekaaien