Tijdelijk herbestemmen van de Asiat-site in Vilvoorde

  • 18 oktober 2019

“Door niet langer in één keer te ontwikkelen, maar geleidelijk en in kleine stappen, ontstaat de wendbaarheid die past bij deze tijd. Door niet vanuit eindbeelden, maar juist met startbeelden te ontwikkelen, wordt de stad weer toekomstbestendig en flexibel.”

De stad Vilvoorde beschikt over veel ongebruikte gronden, leegstaande industriële gebouwen en fabriekspanden. Deze liggen verspreid over haar grondgebied. Hun toekomstperspectieven zijn moeilijk in te schatten. Dankzij de conceptsubsidie stadsvernieuwing “Tijdelijk anders bestemmen”(TAB) kreeg de stad Vilvoorde in 2016 de kans om de formule van de tijdelijke invulling op een aantal sites door een multidisciplinair team te laten onderzoeken.

Door TAB een prominente plaats te geven in de stadsontwikkeling gaat de stad Vilvoorde in tegen de wetten van de klassieke stadsontwikkeling. Bij TAB ligt de nadruk op het op gang brengen van een specifieke dynamiek op een bepaalde plek zonder een definitief eindresultaat voor ogen te hebben. De term tijdelijkheid impliceert immers het testen van invullingen om zo de richting van de toekomstige ontwikkeling stelselmatig te bepalen. Op die manier wordt een kader uitgewerkt waarmee de stad een volwaardige plaats geeft aan de tijdelijke invulling binnen de stadsontwikkeling.

Het onderzoekstraject bestond uit drie fases:

  1. een potentiescan met screening van de ruimtelijke potenties van de sites;
  2. een draagvlakstimulatie om de inhoudelijke potenties én de potentiële gebruikers in kaart te brengen;
  3. tijdelijke beleving met implementatie van het ruimtelijke en het inhoudelijke.

De potentiescan ging na welke sites in aanmerking komen voor een TAB. Daarbij bestudeerden de onderzoekers de potenties van de sites en in welke mate die tegemoet kwamen aan de Vilvoordse ambities inzake beoogde ontwikkelingsdynamieken: (1) economische (her)ontwikkeling (next economy), (2) de groeiende bevolking, (3) stad aan het water, (4) trending, (5) authenticiteit, (6) schaalsprong,  (7) experiment.

In totaal zijn zes ‘beschikbare’ sites gescand op hun potentie als bedrijvenzone en/of recreatieve plek. Een eerste verbeeldingsoefening werd gemaakt van de mogelijke TAB van de site voor een aantal stadsambities. Deze potentiescans gebeurden in nauwe overleg met de site-eigenaars.

De potentiescan is een ‘open’ document dat doorheen de drie fases is uitgebreid en verfijnd. Op het einde van de conceptsubsidie werd de potentiescan integraal opgenomen als beleidsinstrument van de stad Vilvoorde. Ook andere Vlaamse steden kunnen dit opgeleverd  instrument in stadsontwikkeling en tijdelijk gebruik later aangepast hanteren.

Vervolgens is samen met het Vilvoordse stadsbestuur beslist om verdere concrete stappen richting TAB op een of meerdere sites te zetten. De stad Vilvoorde opteerde finaal om zich voor de twee volgende fases van het traject te concentreren op de Asiat-site, een voormalig militair domein van 6 hectare met hangars, kantoor- en opslagruimtes.

Aan de hand van een startbeeld, een beeld met een voorstel van invullingen, counterden het onderzoeksteam een aantal fysieke en mentale belemmeringen. Dit beeld helpt de mensen het project te begrijpen: met referentiebeelden zijn potenties in beeld gebracht, zijn kansen gescreend en de toegankelijkheid en doorwaadbaarheid van de site gevisualiseerd.

Het startbeeld van de Asiat-site vertrok vanuit een opdeling in 3 clusters.

  1. Een eerste cluster betrof het publiek domein met een overdekte publieke hal, een semi-groene ruimte die als toegangspoort kan dienen, een centraal plein inclusief een overdekte zone en een levendige autoloze straat doorheen het gebied.
  2. Een tweede cluster omvatte eerder kleinschalige en lokale socioculturele initiatieven: café, kleine bedrijvigheid, activiteiten, workshops, …
  3. Met de derde cluster tenslotte beoogde de stad Vilvoorde eerder een verwilderde plek waarin de groenbeleving belangrijk was, opgeladen met kleinschalige recreatieve functies: speeltuin, naschoolse opvang, picknickplekken, (fietsers)café, …

Een volgende stap was de site in de brede omgeving op de mentale kaart te zetten en zowel de site als het project voldoende bekendheid te geven. Daarna zocht de stad Vilvoorde ‘stadsmakers’ die mee hun schouders wilden zetten onder het project. Aan de hand van het startbeeld waarin enkele type ruimtes en potentiële bezettingen zijn gedefinieerd, ging het onderzoeksteam van de conceptsubsidie aan de slag om enkele lokale en bovenlokale spelers te identificeren. Dit alles gebeurde via een stadsbrede communicatie, met een oproep naar ondernemers/pioniers. Eens de mogelijke stadsmakers in beeld waren gebracht, ontvingen deze een uitnodiging voor een kennismaking met het project en de Asiat-site. Presentaties lichtten er het startbeeld toe met aandacht voor de randvoorwaarden en de procesaanpak.

Iedereen ging vervolgens aan de slag. Projectvoorstellen werden binnengebracht. In totaal zijn er 45 voorstellen ingediend waaronder enkele geclusterde projecten dankzij het sitebezoek. Alle stadsmakers werden uitgenodigd voor een matchmaking workshop. Tijdens deze workshop is een startvoorstel met een werkingsmodel uitgewerkt.

Ondertussen werd op basis van het startbeeld een design & build opdracht uitgeschreven voor de aanleg van de publieke ruimte. Dit was een belangrijke stap en een randvoorwaarde van TAB. Dit gebeurde na de deadline van de stadsmakers, zodat de stad bij de selectie van het ontwerpteam al een vrij duidelijk beeld had van wat er op tafel lag qua mogelijke tijdelijke invullingen op de site.

Voor ‘de zomer van Asiat 2019’ selecteerde de stad Vilvoorde 5 inhoudelijke thema’s, die verspreid over de site werden aangeboden:

  1. een vakantieaanbod voor de – 18 jarigen;
  2. activeren van de publieke hal en omgeving;
  3. een groen centrale plek met eten en drinken als trekpleister;
  4. een extra sportaanbod;
  5. een poort naar de buurt en ruimte om te verenigen

Voor de invulling van de 5 thema’s werden tafels georganiseerd met een zoektocht naar trekkers en doeners. Voor de thema’s, het vakantieaanbod voor -18 jarigen en het activeren van de publieke hal en omgeving, bleef de stad zelf de trekker. Voor deze twee zocht de stad enkel naar doeners. Na de matchmakingsessie kwamen een aantal nieuwe en/of geclusterde projecten binnen. Dit resulteerde in een eindprogramma en werkingsmodel voor de zomer van 2019 op de Asiat-site.

Naast een paar praktische geplogenheden zoals de nutsvoorzieningen en het afsluitbaar maken van terrein en gebouwen, kon de stad naar buiten komen met een overkoepelende communicatie over ‘de zomer van Asiat’ met bekendmaking van de stadsmakers en een plan van de Asiat-site.

In deze eerste TAB-toepassing op de Asiat-site was een procesbegeleiding zeer belangrijk om tot een goed resultaat te komen. Deze begeleiding situeerde zich zowel op ruimtelijk als inhoudelijk vlak.

‘De zomer van Asiat 2019’ was een schot in de roos met een ruim aanbod voor een breed publiek: Een zomerbar met wisselende uitbaters met elk een eigen insteek is tien weken opengehouden. De oude officiersmess was het hart van Asiat. Bezoekers konden er terecht voor hippe drankjes en amusement met zicht op het groene centrale Paradeplein. Het Poorthuis, die de hoofdtoegang tot het domein uitmaakt, werd een ontmoetingsruimte voor kleinere activiteiten en een koffiebar. Dit laagdrempelig café werd uitgebaat door mensen met autisme.

Doorheen de hele zomerperiode is het programma goed gevuld met workshops, muziek, straattheater, marktjes, … Naast een aantal kampen voor de jeugd deden een aantal evenementen de site bruisen: de feestelijke opening, sporttornooien, een fuif, een foodtruckfestival, …

Deze eerste editie en pilootproject binnen de conceptbegeleiding was een succes. Nu is het aan de stad Vilvoorde om de eerste denkoefening rond de lange termijn ‘TAB 2020 -2024’ verder vorm te geven.