Studiedag Ruimtelijke Veiligheid - 9 december 2016

Stedenbeleid Vlaanderen, Stad Antwerpen en Infopunt Publieke Ruimte organiseerden  op 9 december een studiedag rond ruimtelijke veiligheid. Deze studiedag was een vervolg van de conceptstudie ‘Ruimtelijke Veiligheid’ die het studiebureau ndvr uitvoerde, in opdracht van het stad Antwerpen. Via deze studiedag wilden de verschillende partners de opgedane kennis inzichtelijk maken voor andere steden, die met een gelijkaardige problematiek te maken hebben.

In 2014 kreeg de stad Antwerpen een conceptsubsidie vanuit het Vlaams Stedenbeleid toegewezen voor een thematisch onderzoek rond ruimtelijke veiligheid in de publieke ruimte. Het doel van de studie was om een dieper inzicht te verwerven in hoe de inrichting van de openbare ruimte een invloed heeft op het veiligheidsgevoel van de gebruikers van die ruimte. Op basis van gericht onderzoek op een verscheidenheid aan plekken in de stad, werden vier handleidingen opgemaakt, die elk een methode aanreiken om op een geïntegreerde sociaal-ruimtelijke manier om te gaan met verschillende types van probleemstellingen. Deze handleidingen vormden de basis voor de studiedag: de methodes werden toegelicht en gekaderd binnen het bredere debat rond ruimtelijke veiligheid en toegepast op cases uit Antwerpen, Mechelen, Vilvoorde en Genk.

Programma

In het eerste dagdeel werden de resultaten van de conceptstudie belicht en gekaderd binnen de bredere ambities van het Stedenbeleid  aangevuld door een reflectie vanuit de stad Antwerpen over het doorlopen proces.

Het voormiddaggedeelte bestond uit de presentatie van de studie en de handleidingen door studiebureau ndvr, een bredere reflectie over  publieke ruimte en een panelgesprek over het gelopen proces en de bestaande uitdagingen. Dit voormiddaggedeelte stond open voor iedereen die geïnteresseerd is in de verhouding van ruimtelijk ontwerp tot sociale veiligheid.

  • Inleiding: reflectie op het instrument van de conceptstudies. door Jeroen Windey, administrateur-generaal Agentschap Binnenlands Bestuur.
  • Welkomstwoord door stad Antwerpen: reflectie op het doorlopen traject en samenwerking met Stedenbeleid Vlaanderen en studiebureau. Kristof Peeters (afdelingshoofd publieke ruimte, Stad Antwerpen)
  • Presentatie handleidingen Ruimtelijke Veiligheid door Tim Devos (studiebureau ndvr)
  • Vragenrondje

In het tweede dagdeel verbreedden we het debat naar hoe er met sociale-veiligheidsproblematieken kon en moest worden omgegaan en de rol van dergelijke studies daarin.

  • Lezing door Gonda Neddermeijer (Instituut voor Omgevingskwaliteit)
  •  Discussiepanel, met deelname van:               

- Marc Martens (regieteam Stedenbeleid Vlaanderen)

- Kristof Peeters (afdelingshoofd publieke ruimte, Stad Antwerpen)

- Henk Neddermeijer (Instituut voor Omgevingskwaliteit)

- Kristof Baeyens (samen leven, stad Antwerpen)

- Kris Jannes (gebiedsregisseur Mechelen-Noord, Nekkerspoel)

- Peter Callens (commissaris van politie, Lokale Politie Antwerpen)

Workshops (In afzonderlijke sessies)

Het namiddaggedeelte was meer praktisch van aard en richt zich tot een kleinere groep van stedelijke diensten – planologen, preventiewerkers, sociale werkers etc. – die het instrument zoals dat werd ontwikkeld door ndvr actief willen leren kennen. Dit gebeurde in de vorm van een aantal workshops waarbij de drie methodische handleidingen werden toegepast op een gepaste case uit Antwerpen en gelijkaardige plaatsen in andere steden, elk met hun eigen uitdagingen, waarbij de focus lag op de meest geschikte methode om de uitdaging aan te pakken.

Workshop 1: Handleiding Belevingsscan

Deze handleiding spitste zich toe op publieke ruimtes waar een onveiligheidsgevoel wordt opgewekt doordat verschillende types ruimtegebruik en ‘stromen’ niet ondersteund worden door de manier waarop de ruimte is vormgegeven. Deze aanpak omschrijft een duidelijke analysemethode om de ruimtelijke elementen te bepalen die een invloed hebben op de perceptie van veiligheid. Daarnaast geeft het een manier om te bepalen welke problemen prioriteit zouden moeten krijgen binnen een ontwerpproces of op korte termijn met een beperkte ingreep beantwoord kunnen worden.

In deze sessie behandelden we de cases Groenplaats in Antwerpen en het Ontvoeringsplein en zijn directe omgeving te Mechelen.

Workshop 2: Handleiding Fenomenenkaart

Deze handleiding spitste zich toe op publieke ruimtes waar een onveiligheidsgevoel kan opgewekt worden door een (over)intensief gebruik, waar de ruimte niet volledig op aangepast is. De aanpak vertrekt van een ruimtelijke vertaling van gebruikspatronen en interacties in een duidelijk document op basis van dialoog met lokale actoren. Dit zowel als input voor het ontwerpproces als om een participatief proces op gang te brengen en links leggen tussen sociale en ruimtelijke strategieën.

In deze sessie behandelden we de case Geelhandplaats in Antwerpen en het Stadsplein of omgeving station, te Genk.

Workshop 3: Handleiding Leefwerelden

Deze handleiding speelde in op plekken waar een negatief imago een duidelijk effect heeft op de perceptie van onveiligheid. De aanpak beschrijft een methode om de leefwerelden van bewoners en gebruikers in kaart te brengen, inspelend op noden, de diversiteit en betrokkenheid binnen de wijk, zodat dit kan worden meegenomen in de verschillende stappen van het ontwerpproces op masterplan niveau.

In deze sessie behandelden we de cases Gedempte Zuiderdokken in Antwerpen, en het Rooseveltplein te Vilvoorde, in relatie tot andere omringende stadsontwikkelingsprojecten.