Het Getouw, meer dan een industrieel gebouw

  • 3 september 2018

Het stadsvernieuwingsproject ‘Het Getouw’ is een mooi voorbeeld van geïntegreerde stadsvernieuwing met gecombineerde investeringen in groen, wonen en werkgelegenheid. De naam verwijst naar het rijke textielverleden van de Gentse ‘Bloemekenswijk’. Drie textielfabrieken domineerden de site: Union Cotonnière, Filature du Rabot en Filature Nouvelle Orléans.

 foto Bart Vermaercke

Situering

Ten noorden van het Gentse stadscentrum ligt de Bloemekenswijk. Het merendeel van de wijkbewoners werkte in de lokale textielindustrie en de aangrenzende UCO-vestiging. Door de sluiting van UCO in 2008 kwam de wijk in een neerwaartse spiraal terecht door werkloosheid die leidde naar stijgende kansarmoede.

Ooit was het anders. UCO was de trots van de Gentse textielindustrie. In haar gloriedagen bezorgde UCO aan  10.000 arbeiders werk. Op haar site aan de Bloemekenswijk opende ze na de Tweede Wereldoorlog een nieuwe spinnerij en weverij. Om de nodige oppervlakte van 35.000 m² te realiseren zonder verdiepingen en met zo weinig mogelijk tussensteunpunten (kolommen), was een efficiënt en innovatief plan van aanpak nodig. Het werd de eerste fabriekshal die prefabricatie en voorgespannen beton combineerde. Voorgespannen beton werd vanaf dan een volwaardig bouwtechniek..

De sinds 2009 leegstaande gebouwen op een site van 11 hectare waren een opportuniteit voor de stad Gent om daadwerkelijk in de dichtbevolkte Bloemekenswijk ruimte te creëren voor werkgelegenheid, openbaar groen, een betere mobiliteit en een aantal wijkinitiatieven. Op verzoek van de stad Gent kocht Sogent de site in 2010 met de steun van het federaal grootstedenbeleid.

Conceptsubsidie

In haar zoektocht naar een kwalitatieve vormgeving van gebouwen en groen ontving de stad vanuit het Vlaamse stedenbeleid een conceptsubsidie. Hiermee zette ze het architectenbureau BRUT aan het werk voor de uitwerking van een masterplan.

Het programma van eisen bevatte:

  • het behoud van de economische functie van het hoofdgebouw;
  • de aanleg van kwaliteitsvol groen;
  • het versterken van interactie tussen en met de bewoners.

Deze conceptbegeleiding gebeurde in nauwe samenwerking met de stad Gent en een vijftal sociaal economie(SEC)-bedrijven die op termijn deel uitmaken van de op deze site beoogde cluster van sociale economiebedrijven.

Het resultaat van de conceptstudie is een leerrijk praktijkvoorbeeld. Een nieuwe centrale as, de ‘Getouwstraat’, snijdt het immense fabrieksgebouw middendoor over haar hele lengte (250m). Deze 21 meter brede straat brengt de omvang van het gebouw op schaal van de wijk. De as speelt een rol om de aanwezige bedrijven te bereiken en te bedienen. Het wordt ook een onderdeel van een verbindingsfietspad tussen Wondelgem en de binnenstad. Naast de aanpak van dit hoofdgebouw voorziet het plan eveneens in de realisatie van een wijkpark. In 2012 gaf de Vlaamse minister bevoegd voor stedenbeleid een projectsubsidie van 2.600.000 euro aan het project om het masterplan van BRUT uit te voeren.

Inmiddels zijn we vijf jaar verder en ontwikkelde het stadsvernieuwingsproject zich verder.

Centrale UCO-gebouw

  • 3 SEC-bedrijven (Atelier, Labeur en de Sleutel)kochten het UCO-gebouw.
    De nieuwe eigenaars staan in voor:

    • de casco-verbouwing conform de principes en contouren van de conceptstudie (BRUT);
    • het voorontwerp (TRANS-architecten):
    • de voorbereidingen voor het nemen van een beslissing door het stadsbestuur.
  • Een projectmanager/bouwcoördinator voert de verbouwingswerken parallel uit.
  • Ondertussen vestigde het opleidings- en tewerkstellingscentrum (OTC) van het OCMW Gent zich op deze site.
  • De bedoeling is dat Atelier, Labeur en de Sleutel zo snel mogelijk aansluiten met hun bedrijfsactiviteit op de site.
  • Ten slotte zullen de eigenaars de resterende m² gebruiken om een dienstenbedrijf te verwezenlijken. Het uiteindelijke resultaat zal een site zijn die opnieuw gonst van de economische bedrijvigheid met werk voor ruim 800 werknemers.

Balenmagazijn

Maar het UCO-stadsvernieuwingsproject omvat meer dan het centrale gebouw. Het voormalige balenmagazijn, een grote hangar waar ze vroeger de katoenbalen in grote hoeveelheden stockeerden, renoveerden de eigenaars volledig naar het ontwerp van TRANS-architecten. Het gebouw bouwden ze om tot een bedrijfsinfrastructuur die alle gemeenschappelijke functies van het bedrijventerrein centraliseren: onthaal en bureaus, polyvalente ruimtes, vergaderzalen, opleidings- en vormingslokalen, een bedrijfs- en sociaal restaurant, een loopbaancentrum, … Dit gebouw staat ook ter beschikking van de buurt voor allerlei wijkondersteunende activiteiten.

Bloemekenspark

De tweede duidelijke vereiste van de herbestemming van de site behelst het kwaliteitsvol groen. Dat realiseert de projectgroep in het Bloemekenspark. De bestaande groene ruimtes waarderen ze op en verbinden ze met elkaar tot 5,1 ha aangenaam groen. Het park is voor de hele buurt toegankelijk. Het grotendeels ingebuisde riviertje ‘de Lieve’, dat dwars door de site stroomt, brengen ze op verschillende plekken terug bovengronds met zachte oevers. Op die manier herwint de rivier een deel van zijn natuurlijke eigenheid.

Publieke buitenruimte

Naast groenruimte maakt het project ook werk van bijkomende publieke buitenruimte. Het nieuw aangelegd voorplein aan de UCO-site zal ruimte vrijmaken voor tal van evenementen.

Mobiliteit

Het gemotoriseerd verkeer kan de site langs een nieuwe weg aan de achterzijde bereiken. Voor de alom aanwezige parkeerproblematiek voorziet het Mobiliteitsbedrijf van de stad Gent in de ontwikkeling van een parkeergebouw. Het mobiliteitsbedrijf beoogt een duurzaam scenario met gestapeld parkeren binnen de contouren van de bebouwde zone. Alle gebruikers van de UCO-site kunnen daar hun wagen kwijt. Na de werkuren staat het ter beschikking van de buurtbewoners en bezoekers.

Wonen

Op de UCO-site zelf komen er geen woningen. Wel errond. De verouderde sociale woningen van het Jan Yoens-complex maken plaats voor 116 nieuwbouw-woongelegenheden, wat een verdubbeling betekent van de huidige woonoppervlakte. Het masterplan UCO-site streeft naar een maximale verbinding van de Jan Yoenssite met het Bloemekenspark. Dit geldt evenzeer voor de private woonontwikkeling op de voormalige FNO-site. .

UCO

Het Getouw

Info over conceptsubsidies