Buurttuin doorbreekt sociaal isolement

  • 18 april 2013

Luchtbal is een wijk in Antwerpen die ruimtelijk en sociaal afgesneden is van andere delen van de stad. Die barrières begrenzen ook het geloof in eigen kunnen van de bewoners. Het project ‘le Collier Jardin’, een tuinketting onderhouden door de bewoners, zet hen ertoe aan hun sociaal isolement te doorbreken en initiatief te nemen.

De Luchtbal

De ruimtelijke invulling van Luchtbal zorgt voor een groot isolement van de bewoners. De wijk is ‘ommuurd’ door grote wegen en de geluidshinder daarvan. Dat belemmert de mobiliteit naar andere stadsdelen en de toegang tot voorzieningen. Wegen in de wijk zijn overgedimensioneerd, openbare ruimte wordt gedomineerd door kijkgras.

Ook de sociale samenstelling zorgt voor isolement: 1/5 is jonger dan 12, 1/5 is ouder dan 65, 92% is sociaal gehuisvest en 18% is werkloos. Doordat 62% van vreemde herkomst is, werpen ook taal en cultuur barrières op.

De ruimtelijke en sociale begrenzing van Luchtbal beïnvloeden sterk de identiteit van de bewoners: bij velen heerst een gevoel van ‘niet kunnen’.

DNA

Luchtbal heeft door haar eigenheid echter ook potentie: de wijk heeft veel open ruimte, het heeft iets van een dorp in de stad, er is een rijke traditie van gemeenschapsleven en tuinieren en een grote diversiteit van bewoners. Door net die eigenheid (de DNA van de wijk als het ware) te benutten, wil Le Collier Jardin de bewoners uitdagen en terug een gevoel van eigenwaarde bieden.

Buurttuin i.p.v. buurthuis

De onbenutte groene zones op Luchtbal lenen zich perfect tot tuinieren. Op initiatief van de stad Antwerpen werd gestart met de Gemeenschapstuin: een braakliggend terrein van 10 are dat werd ingericht met 23 grote houten tuinierbakken, een tuinhuis en een serre. De bewoners kunnen er samen groenten en fruit kweken. Ze worden daarbij begeleid door een tuincoach. Wie veel komt meewerken, kan na verloop van tijd ook met groenten en fruit naar huis. Ondertussen is het project uitgegroeid tot een heuse tuinketting: zeven scholen op Luchtbal en het dienstencentrum van het OCMW zijn in het project ingestapt.

Actoren:

  • Stad Antwerpen
  • Vzw Werkmmaat (sociale tewerkstelling)
  • Woonhaven Antwerpen (sociale huisvestingsmaatschappij)
  • Landelijke Gilden
  • Verschillende financierders (o.a. Thuis in de Stad en PureHubs).

Leerpunten

  • Het benutten van de eigenheid van een wijk en van haar bewoners zorgt voor draagvlak bij de bewoners en geeft hen een gevoel van eigenwaarde.
  • Tuinieren en stadslandbouw zijn een geschikt middel om sociale contacten te stimuleren.
  • Gemeenschapsbevorderende projecten zoals Le Collier Jardin bevorderen de sociale banden tussen bewoners. Ze zijn echter geen wondermiddel die leiden tot sociale cohesie. Ze lossen ook geen structurele sociale en ruimtelijke problemen op.
  • Participatieve en sociale projecten kunnen heel wat input geven voor de ruimtelijke planning van een buurt en de beleving van de wijk.
  • Moeilijke bereikbare groepen kan men bereiken door het benutten van hun (subtiele) netwerken.

 Maatschappelijke meerwaarde:

  • Meer sociale interactie in de wijk.
  • Kwalitatieve openbare ruimte.
  • Duurzame en kwaliteitsvolle voeding.
  • Betere gezondheid van deelnemers.

Overdraagbaarheid naar Vlaanderen:

Het verhaal van Le Collier Jardin pleit ervoor om net het unieke van een buurt en van bewoners als uitgangspunt te nemen. Le Collier Jardin kan niet als blauwdruk voor andere projecten gezien worden maar toont wel aan dat ook in moeilijke sociale en ruimtelijke omstandigheden talenten van mensen kunnen benut worden.
Tuinieren en stadslandbouw hebben nog op vele andere plaatsen aangetoond een geschikt middel tot participatie en sociale ontmoetingen te zijn.