Antwerpen - Londen: creatief met spoorwegviaduct

  • 21 februari 2018

Met het stadsvernieuwingsproject ‘Vergeten Straat’ beoogt Antwerpen een creatieve invulling te geven aan de leegstaande spoorwegbogen, die lopen van pakweg de Plantin-Moretuslei tot de Turnhoutsebaan (). Grote ambitie van het project is om de spoorwegstructuur te transformeren tot een vitale stadswal met maatschappelijke, economische en culturele impulsen voor de buurt. Gedacht wordt aan lokale ambachtslieden (fietsateliers bijvoorbeeld), opstartende kleinschalige bedrijven (in de sfeer van de maakindustrie en creatieve economie), stadslandbouw (productie en distributie), fietsparkeren, koffiebars of andere gelegenheden voor de buurt, innovatieve retail- en horecaconcepten, kunstgalerijen, showrooms voor lokale ondernemers, ontmoetingsruimtes (feesten, vergaderen, repeteren, hobby’s), ateliers (kunstenaars en ambachten),….  De werken aan de eerste twintig centers, zoals ze worden genoemd, zijn onlangs van start gegaan. Antwerpen treedt daarmee in de voetsporen van andere grote steden, zoals Londen, Manchester, Amsterdam, Parijs, Wenen, Zürich, Rotterdam, New York, Tokio,….

Kerstvakantie 2017, een dagje van de gezinstrip in Londen wordt gekoppeld aan het (be)zoeken van de inspanningen van deze wereldstad met haar spoorwegbogen. Onze zoektocht  naar originele invullingen van “railway arches” start bij ons  hotelletje vlakbij Camden Market, in het noordwesten van Londen.. Camden Market is al lang niet meer het vervallen niemandsland van de jaren zeventig, toen punkgroepjes er in de leegstaande spoorweghallen kwamen repeteren. Vandaag de dag dolen toeristen – en gelukkig ook nog echte Londenaars - door het gigantische aanbod aan kraampjes en eetstandjes. Onder het Victoriaanse spoorwegviaduct van Stables Market, waar zich vroeger de stallen van paarden bevonden, die onder meer werden ingezet om treinmateriaal te verslepen, vind je in de “Arches” tientallen shops met vintage kledij, platen, T shirts, souvenirs, handtassen, tattoo shops, parafernalia uit verschillende culturen, juwelen, kunstreproducties, meubels…. Alles voor het werk en dus bestellen we ons in de lokale pub een Camden Hells Lager, afkomstig uit de Camden Town Brewery, een brouwerij ondergebracht in zeven spoorwegbogen. Verder nauwgezet onderzoek leert ons dat micro-brouwerijen een van de meest populaire bestemmingen zijn voor de 4.000 railway arches die in Londen door infrastructuurbeheerder Network rail ter beschikking worden gesteld. Even een sweater kopen voor de dochters als souvenir en de London Overground-lijn op, oostwaarts richting Hackney.

Hackney, in het noord-oosten van Londen, was in 2011 nog het schouwtoneel van zware rellen tussen jongeren en politie, zoals in andere Londense wijken als Brixton in de vroege jaren tachtig en Notting Hill in de jaren zeventig. Het stadsbestuur investeert volop in het herstel van het economische weefsel: zowat drie vierde van de middelen uit het herstelschema van na de rellen werd in de Hackney Walk gepompt, een strip van luxueuze en trendy winkels onder de spoorweglijn die hun spullen er goedkoper aan de man brengen. Waar de invulling van spoorwegbogen oorspronkelijk erop gericht was om kansen te geven aan startende ondernemers of lokale ondernemers, wordt in de Hackney Walk volop de kaart getrokken van grote ketens. Het kwam zelfs al tot opstootjes tussen de ontwikkelaars van de Hackney Walk en lokale ondernemers, die stellen dat projecten als de Walk niets verhelpen aan de grote tegenstellingen binnen de wijk en de lokale economie zelfs nog verzwakken.

Hackney is ook de playground van street artist Banksy (die intussen ook al een toerisme-industrie op zich is geworden). Niet toevallig is het de  Londense art scene die aan de basis ligt van de heropleving slash gentrifciatie van de Londense East End, waar Jack the Ripper  in de negentiende eeuw zijn moorddadige lusten botvierde. De Hoxton Arches, op de grens van Shoreditch en de City, het financiële hart van Londen – vormen een art gallery annex expositieruimte annex evenementenplek en tonen dat ook de spoorwegbogen van de East End volop worden ingezet in de transformatie van de plek tot trendy kunst en technologiehub.

We steken via de Tower Bridge de Thames over, naar de Southbank.et. De railway arches onder de Bermondsey-lijn, richting London Bridge,  waren ooit  de eindhalte van de London and Greenwich railway, de eerste spoorlijn  in Londen. Later wierpen bakkers, brouwers, kaasproducenten, koffiebranders zich op als pioniers van het creatieve spoor.  Nu maakt het  gebied, met als eindpunt Borough market, faam als Maltby Street market. Talloze restaurants, pubs, bars en eettentjes uit alle hoeken van de wereld dat je er niet snel van honger en dorst zal  omkomen.

De Jubilee Line brengt ons tot aan Waterloo Station, torenkraan na torenkraan wordt duidelijk dat hier nog duchtig stad wordt ontwikkeld. Om even terug op adem te komen duiken we meteen terug de Waterloo-ondergrondse in. Onder Waterloo Station bevindt een enorm netwerk van tunnels, gangen en gewelven. Hier is het multidisciplinair kunstencentrum The Vaults in ondergebracht, een ondergronds spoorweglabyrinth voor performances, dans, concerten, eigenzinnige theaterproducties, exposities, evenementen. Je vindt er ook het House of Vans: tot in 2013 zorgde het gerenommeerde Old Vic Theatre, onder de toenmalige leiding van Kevin Spacey hier voor een uitgebreid theaterprogramma. Na het vertrek van the Old Vic bouwde skatemerk Vans deze tunnels en bogen uit tot een centrum voor de skate- en straatcultuur.

Genoeg cultuur, tijd voor wat sport , want ook daarvoor blijken spoorwegbogen soelaas te bieden. Vanuit Waterloo Station nemen we de Northern en Victoria lijnen, zuidwaarts tot in Vauxhall. Wie zegt dat je om te klimmen een duizelingwekkend hoge muur moet hebben? De Vauxwall Climbing Centre –pun intended – aan de overkant van het Tate Britain Museum, laat zien dat de boogstructuur van de vrij lage arches zich prima lenen tot een klimmuur. Toegegeven, een beetje soepelheid komt wel van pas.

Laatste halte in het traject is het multiculturele en vibrerende Brixton, nog een beetje zuidelijker: een dynamische bruisende, multiculturele wijk. Tot voor kort heette dit een lastige, gevaarlijke wijk te zijn, maar ook hier heeft de tijd niet stilgestaan. Topper onder de spoorwegbogen hier is de Whirled Cinema, een gezellige buurtbioscoop, die zorgt voor een gevarieerde filmprogrammatie. Hier leeft de onafhankelijke en eigenzinnige spirit die zo typerend is voor de wijk en voor het oorspronkelijke idee achter de invulling van verlaten spoorwegbogen duidelijk verder. Elders in Brixton blijkt dat minder het geval. Network Rail en ontwikkelaars hebben andere plannen met op de railway arches. Na decennia van verwaarlozing moeten arches van het eerste uur, die hebben bijgedragen tot de revitalisering of het hippe karakter van bepaalde buurten, nu plaats maken  voor grootschalige ontwikkelingen. De arches zijn zo populair geworden dat ze niet langer betaalbaar zijn voor pioniers of voor lokale onafhankelijke of startende ondernemingen. Of ze worden gewoon afgebroken, voor nieuwe woonontwikkelingen.

We keren terug noordwaarts met een dubbel gevoel. Gecharmeerd door de bruisende dynamiek en creativiteit die je in vele “Centers” nog kan aanschouwen. Gebruuskeerd door de Londense bouwwoede, die nog lang niet voorbij is en in haar veroveringsdrang ook de spoorwegbogen opslokt, naar haar hand afzet of botweg (af)dankt voor bewezen diensten.

Camden market

Hackney walk

Hoxton arches

Bermondsey area guide

The Vaults London

Whirled cinema