‘Het Oude Noorden’ in Rotterdam, een wijk in opkomst

  • 21 februari 2018

Het Oude Noorden is een typische woonwijk die bestemd was om de overvolle binnenstad van Rotterdam te ontlasten. Rond 1870 verschenen de eerste woningen rond de net aangelegde Noordsingel. In dezelfde periode werd de gevangenis aan de Noordsingel gebouwd. Door de aanleg van de Nieuwe Waterweg namen handel en industrie er een hoge vlucht, waardoor veel mensen van buitenaf werden aangetrokken. Doordat speculanten grote gebieden land hadden opgekocht werd de grond er steeds duurder. De straten werden smal en de huizen dicht opeen gebouwd. Later breidde de wijk zich steeds verder naar het noorden uit.

De wijk Het Oude Noorden, met een mengelmoes van bouwstijlen, is compact gebouwd met een hoog aantal inwoners per vierkante kilometer. Na jaren van achteruitgang is de leefbaarheid in de wijk nu sterk verbeterd, door de inspanningen van de overheid en private partners om ‘Het Oude Noorden’ weer op de kaart te zetten als een aantrekkelijke wijk.

Een voorbeeld hiervan is het project “De Tuin van Noord”. Met respect voor de cultuurhistorische waarde wordt hier een compleet nieuw stukje Rotterdam gecreëerd, een bijdrage aan de verbetering van de leefbaarheid van ‘Het Oude Noorden’.

De gebouwen van het monumentale gevangeniscomplex, de Noordsingel, veranderen van een gesloten omgeving in een open en groen gebied en krijgen een nieuwe bestemming voor horeca, kantoorruimte en andere maatschappelijke functies. Wonen wordt er één van de belangrijkste functies. In de historische gebouwen komen verschillende woonvormen, eengezinswoningen en appartementen, voor verschillende doelgroepen.

Het gaat hier om één van de oudste justitiële complexen van Nederland, met twee gebouwen. Het eerste is de Strafgevangenis, gebouwd met vier celvleugels, centraal overzien vanuit het panopticum. Er waren 340 cellen, verdeeld over vier vleugels van elk drie verdiepingen hoog. Drie vleugels waren bestemd voor mannen en één voor vrouwen. Op de hoeken van het vierkante gevangenisterrein lagen dubbele cipierswoningen. Verder was er een ziekenafdeling en had elke vleugel zijn eigen kapel. Buiten de muur bevonden zich de directiewoningen.

Het tweede, het Gerechtsgebouw met het Notarieel Archief, beiden een rijksmonument ligt direct aan de Noordsingel en is daarmee het gezicht van het project “De Tuin van Noord”. Het Gerechtsgebouw wordt een bedrijfsverzamelgebouw, maar behoudt zijn karakteristieke uitstraling en huidige indeling Het wordt een plek voor diverse clusters, zoals zorgaanbieders – er is nu reeds een poliklinisch revalidatiecentrum gevestigd - en juridische dienstverleners.

In het Notarieel Archief komt een innovatief culinair concept, een lunchcafé en een locatie voor feesten, congressen en bruiloften. De kapel doet dienst als multifunctionele ruimte voor ontmoeting, cultuur en educatie.

De voormalige directievilla's werden in dezelfde periode gebouwd als de Strafgevangenis en de cipierswoningen. Fe buitenkant heeft een zeer rijkere afwerking, waardoor de woningen uitstekend geschikt zijn als representatief kantoor, als woonhuis of voor een combinatie van wonen en werken.

Een aantal gebouwen wordt gesloopt voor een buurttuin, sinds lang een vraag van de bewoners van het dichtbebouwde Oude Noorden. De vijf meter hoge gevangenismuren worden op een aantal plekken doorbroken, waardoor de tuin van het monumentale complex open staat voor iedereen.

In Vlaanderen werden met middelen van stadsvernieuwing gelijkaardige projecten gerealiseerd. In het voormalige tuchthuis van Vilvoorde is nu een hotel gevestigd. Na een bewogen leven als verbeteringsgesticht, kazerne en gevangenis wordt daar nu een onderdak geboden aan gasten over heel de wereld. De mooie gewelfde ruimtes in rode baksteen werden gerespecteerd en doen nu dienst als ontbijtzaal en bar.

Ook in Aarschot werden stadsvernieuwingssubsidies gebruikt om 's Hertogenmolens te restaureren, een watermolencomplex uit de 16e eeuw staat aan het uiteinde van de stadswallen achter het Begijnhof als een eiland in de Demer. Na een succesvolle restauratie, die vijf jaar duurde, heeft het indrukwekkende gebouw een nieuwe bestemming als hotel gekregen.

Rotterdam Woont

Tuin van Noord